Cuộc Hội thảo đem lại một số nhận thức chung trong giới học giả quốc tế, tăng cường hiểu biết trên con đường tìm kiếm giải pháp cho các tranh chấp ở Biển Đông – vùng biển trọng yếu của thế giới.
Đường Lưỡi bò, hay còn được gọi là đường Chín khúc, xuất hiện trong một số bản đồ Trung Quốc, là một trong các chủ điểm quan trọng nhất được nhiều đại biểu quốc tế chất vấn, bình luận, nhận xét tại ba phiên thảo luận của Hội thảo quốc tế “Biển Đông: Hợp tác vì An ninh và Phát triển trong khu vực”, tổ chức tại Hà Nội, trong các ngày 26 và 27/11 vừa qua. Chính vấn đề này cũng đang gây tranh luận trong nội bộ Trung Quốc. Một học giả Trung Quốc cho biết, hiện nay trong giới học giả và chuyên môn nước này có bốn loại quan điểm khác nhau về đường Lưỡi bò, còn chính phủ trung ương thì “chưa đưa ra quan điểm chính thức”. Một học giả Trung Quốc khác còn cho biết, đường Chín khúc nhằm khẳng định chủ quyền các đảo trong đó, chứ không đòi hỏi vùng nước và thềm lục địa. Nhiều đại biểu quốc tế cho rằng tranh chấp Biển Đông là một trong các nguồn kích thích chủ nghĩa dân tộc và làm tăng định kiến dân tộc tại tất cả các nước ven Biển, buộc các chính phủ liên quan phải ứng xử thận trọng để phù hợp với “lòng dân”. Tại Trung Quốc, bên cạnh chủ nghĩa dân tộc, còn có các quan điểm khác biệt đối với việc giải quyết tranh chấp Biển Đông. Theo phân tích của một học giả Singapore tại phiên thảo luận sáng 27/11, một bộ phận trong phái quân sự muốn sử dụng vũ lực, còn các tỉnh duyên hải, các tập đoàn dầu khí thì muốn tìm giải pháp thỏa hiệp, hợp tác khai thác chung…
Học giả Trung Quốc, Giáo sư Lý, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Sử địa Biên giới thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, bày tỏ mong muốn thông qua sự giao lưu giữa các học giả của các quốc gia khác nhau để tìm cách hòa giải bất đồng giữa các nước tại Biển Đông. Giáo sư Lý cho rằng “muốn đạt được an ninh Biển Đông, các nước phải nỗ lực xây dựng lòng tin với nhau”. Đối với ý kiến cho rằng ASEAN cần hậu thuẫn cho các nước ven Biển Đông để kéo Trung Quốc vào một vòng đàm phán ngoại giao mới nhằm nâng bản Tuyên bố về Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông thành một Bộ Quy tắc Ứng xử thực thụ, Giáo sư Lý cho rằng việc đạt được một Quy tắc Ứng xử tại Biển Đông đòi hỏi một quá trình thương lượng lâu dài, mặc dù Trung Quốc và các nước đều mong muốn tìm cách tháo gỡ bất đồng. Ông Lý còn nhận định: “Khả năng xảy ra xung đột vũ trang tại Biển Đông trong thời đại hiện nay không thể có”, nhưng có thể “những va chạm nhỏ”.
Đôi điều được các học giả Trung Quốc bộc lộ tại cuộc Hội thảo lần này dường như cho thấy Bắc Kinh đang cân nhắc lợi hại và điều chỉnh quan điểm liên quan tới đòi hỏi chiếm 80% Biển Đông vì điều đó gặp phải phản đối từ tất cả các bên liên quan. Đòi hỏi này gây phản cảm tại các quốc gia đối tác chủ yếu mà Trung Quốc đang triển khai các chiến lược đại quy mô nhằm phục vụ phát triển miền Tây và các tỉnh đông nam Trung Quốc trong kết nối kinh tế, thương mại với các quốc gia Đông Nam Á. Nó đang hạn chế việc Trung Quốc phát huy ảnh hưởng, cũng như vai trò lãnh đạo ở khu vực. Vì không thể nào có hợp tác trên bờ nhưng lại xung đột trên biển Đông Nam Á.
Các cuộc thảo luận tại Hội thảo quốc tế Hà Nội tháng 11/2009 còn cho thấy mấy điểm khá đồng ý giữa các đại biểu đến từ 20 quốc gia, đó là Biển Đông không còn là vấn đề đơn phương, song phương của bất kỳ một quốc gia nào; nó liên quan các nước ven biển và Đông Nam Á, liên quan đến châu Á và thế giới, hay nói như một đại biểu quốc tế: “Biển Đông là tài sản chung nhân loại”. Nhiều đại biểu cho rằng, Biển Đông trước hết là vấn đề chính trị, cần ý chí chính trị của tất cả các bên để giải quyết các vấn đề liên quan; Trung Quốc với tư cách cường quốc hàng đầu khu vực, thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, cần thể hiện ý chí chính trị đó. Giữa các bên cần chú trọng xây dựng lòng tin; trong khi chờ đợi các giải pháp toàn cục, cần có những bước đi song phương, đa phương; một trong giải pháp tạm thời là hợp tác khai thác chung. Các nước ASEAN cần phối hợp và hỗ trợ nhau trong việc giải quyết tranh chấp Biển Đông.
Cuộc hội thảo quốc tế vừa qua là hoạt động “ngoại giao kênh hai” (giới học giả), được dư luận đánh giá là “bước đi đúng hướng”. Nó hậu thuẫn ngoại giao nhà nước (kênh một) và ngoại giao nhân dân (kênh ba) tăng cường hiểu biết giữa các nước, góp sức vào quá trình tìm kiếm giải pháp cho cuộc tranh chấp tại Biển Đông trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi. Đồng thời nguyện vọng chung của hầu hết các học giả quốc tế là muốn thấy một giải pháp hòa bình cho cuộc tranh chấp tại vùng biển trọng yếu này của thế giới./.
