Bài báo này, bản bằng Anh ngữ, trên livescience.com số ra ngày 9 Tháng Bảy, có tựa đề rõ ràng là “Sperm prefer attractive females”. Và tác giả Robert Roy Britt mở đầu bài viết với câu, “Tôi xin hứa là không hề dựng đứng chuyện này. Tôi phát hiện đề tài này qua tài liệu đã đọc được và xin chuyển lại để quý vị tham khảo. Ðề tài tôi đọc được có nội dung là ‘Giống đực có thể thay đổi tốc độ tinh trùng của chúng trong khi giao hợp bằng xuất tinh một cách có chọn lựa từ ống phóng tinh bên trái hoặc bên phải vì cả hai đều có thể hoạt động độc lập’.” Bài viết của R.R. Britt mở đầu nguyên văn như thế.
Tiếp:
Vậy chứ cái gì dẫn đến việc phóng tinh trùng song hành như vậy?
Theo một tài liệu của “Discovery.com” tuần này thì trong đám gà rừng có lông cánh màu đỏ, đầu đuôi là từ những con cái có màu sắc sặc sỡ, hấp dẫn mà ra.
Trước đây thì người ta cũng đã phát hiện ra những cơ chế kiểm soát lượng phóng tinh trùng như thế. Thật vậy, sự “cạnh tranh giữa tinh trùng với nhau” là một ý niệm có cơ sở hỗ trợ vững chắc từ lâu. Như cách người ta vẫn thường hay nói thì đối với giống đực, hiện tượng đó cũng tương tự như chuyện tìm cách trúng số độc đắc. Tức là càng có nhiều vé số thì càng có nhiều cơ may để trúng. Nhưng tất nhiên là mỗi vé đều phải có cái giá của nó.
Và như vậy là bàn đến nỗ lực có chủ đích đàng hoàng.
Cụ thể: Tinh trùng có cái tài bơi lội và “đánh hơi” được mục tiêu của chúng. Đối với giống đực nơi nhiều loại sinh vật thì thành công hay không là tùy nơi việc làm thế nào để cho tinh trùng của mình tiến đến mục tiêu hiệu nghiệm hơn là tinh trùng của những đối thủ khác, bởi trong thế giới loài vật vật thì chuyện một đực một cái theo cái nghĩa “một vợ một chồng” là chuyện họa hoằn. Như vậy thì làm sao sản xuất ra nhiều tinh trùng hơn, tạo được tinh trùng bơi nhanh hơn, hoặc có được tinh trùng loại trừ được các tinh trùng khác thì từ đó sẽ có khả năng nhiều hơn để truyền giống theo “gien” của mình.
Ông Tommaso Pizzari thuộc viện đại học University of Oxford cùng với một số đồng nghiệp cách đây vài năm đã viết trong tập san “Proceedings of the Royal Society B. Biological Sciences” là “Phụ hệ được quyết định bởi khả năng cạnh tranh của một con đực để có thể tiếp cận được với các con cái và khả năng bắn tinh trùng ra thế nào cho hiệu quả hơn các con đực khác để những con cái dễ thụ thai.”
Trong những năm gần đây thì các nhà khoa học đã khám phá ra một lô một lốc các chiến lược nhằm thay đổi quá tình xuất tinh “trên cơ sở tính theo từng trường hợp giao cấu, tùy theo cách họ thẩm định các rủi ro trong việc xuất tinh cấp kỳ,” theo như cách viết của bà Olivia Judson trong số báo The New York Times năm vừa qua. Một vài ví dụ:
Ông Pizzari và các đồng nghiệp đã phát hiện ra là một loại gà (Gallus gallus domesticus) điều chỉnh tinh trùng của chúng căn cứ vào một số yếu tố “xã hội” chẳng hạn như chúng hành động ra sao trong lần mới nhất chúng tiếp cận với một con mái.
- Một công trình nghiên cứu tại viện đại học University of Western Australia đã phát hiện ra là những con dế đực “xuất tinh với tỷ lệ tinh trùng sống nhiều hơn khi chúng đụng độ với một con đực khác trước khi cặp với con cái.”
- Những con gà trống non điều chỉnh lượng tinh trùng xuất ra căn cứ vào nhiều yếu tố như: mức độ cạnh tranh giữa những con đực với nhau, hoặc giả như còn tùy xem chúng có cặp với một con cái nào trước đó hay không, cũng như tùy theo “tiềm năng sinh nở” của con cái, theo như kết qủa một công trình nghiên cứu được đăng tải trên báo “Nature” vào năm 2003.
- Trong đám ruồi nhặng thường kiếm ăn bên các loại trái cây thì các chất đạm trong tinh trùng của chúng diễn biến nhanh tương đương với hệ thống đề kháng của chúng nhằm giúp những con đực cạnh tranh với nhau đề con cái sinh con theo “gien” của mình, theo như kết quả nghiên cứu của một số các khoa học gia vào năm rồi.
Tuy vậy, quá trình “cạnh tranh và điều chỉnh” kiểu như vậy không phải là không có cái giá của nó. Năng lượng cần thiết để tạo thêm tinh trùng hoặc tinh trùng có “sức hoạt động” nhanh hơn có nghĩa là con đực kém sức hơn so với những con đực khác khi phải lo kiếm ăn hoặc trốn chạy những sinh vật săn đuổi chúng, hay phải đuổi theo một con cái khác.
Trong một bài báo của bà Nina Wedell thuộc viện đại học University of Exeter vào năm 2007, đăng trong tạp chí Society of Reproduction and Fertility thì, “Việc tái tạo tinh trùng và xuất tinh tất yếu phải chịu cái giá là lắm khi quá trình đó giới hạn số lượng giao hợp của những con đực; và vì sự giới hạn của lượng tinh trùng cho nên những con đực phải tìm cách xuất tinh theo cách nào đấy để cho con cái có thể thụ tinh hiệu quả nhất.”
Xem ra thì như vậy có phần khá gay go, thế nhưng cụ thể thì quá trình đó được hình thành như thế nào?
Bà Wedell viết trong bài báo của mình là, “Các con đực rất nhậy bén khi đối phó với những trường hợp cần điều chỉnh cả chất lẫn lượng tinh trùng của mình trong quá trình cạnh tranh đó cũng như đánh giá khả năng thụ tinh của những con cái và từ đó xuất tinh sao cho thích ứng.”
Nhưng còn đối với con người thì sao đây?
Con người có kinh qua một quá trình như vậy hay không? Chả ai biết chắc! Có thể là một mức độ cạnh tranh về mặt tinh trùng nào đấy cũng có nơi nam giới, căn cứ vào sự thể hiển nhiên là: Mỗi lần xuất tinh có khoảng 250 triệu tinh trùng chen lấn nhau trong cuộc đua để chỉ nhắm vào một cái trứng duy nhất nơi người phụ nữ.
Thế nhưng theo chuyên gia Judson thì cũng có phần gay go khi tiến hành những cuộc thử nghiệm đối với người để tìm hiểu coi xem nam giới có xuất tinh theo kiểu cách như được mô tả ở trên, nơi các sinh vật khác hay không. Hình như chưa có bằng chứng rõ rệt nào cho thấy nam giới kiểm soát chất và lượng tinh trùng của mình nhằm đạt được mục tiêu như đối với đám sinh vật như vừa được nêu ra ở trên.
Từ nhiều năm nay đã có ý kiến cho rằng nam giới có những tinh trùng loại “kamikaze” - “xung phong theo kiểu quyết tử” - với mục đích duy nhất là tiêu diệt tinh trùng của một ai khác nếu như có con nào lai vãng “ở đấy.” Thế nhưng các chứng cứ cho đến nay thì lại không hỗ trợ cho chuyện huyền hoặc đó, tuy nó vẫn cứ tồn tại bởi nghe ra có vẻ “hấp dẫn”!
Dù gì đi nữa thì theo tác giả Britt của bài báo, nam giới cũng chẳng nên băn khoăn thắc mắc chi nhiều cho thêm mệt trí. Việc các sinh vật khác cạnh tranh về mặt tinh trùng như được đề cập đến ở trên vẫn được coi như những phản xạ không chủ ý, tỉ như nhịp đập của tim hay việc vận dụng khả năng đề kháng trong cơ thể.
Trang Nguyễn (Theo Robert Roy Britt trên liescience.com)
